काठमाडौं। विश्व मानसिक स्वास्थ्य दिवसको अवसरमा शनिबार काठमाडौंमा मानसिक स्वास्थ्यसम्बन्धी जनचेतना फैलाउने उद्देश्यले प्रभातफेरी आयोजना गरिएको छ।

‘जीवन्त अनुभवको सुनुवाइ : वास्तविक आवाज, वास्तविक परिवर्तन’ भन्ने नारासहित बिहान ७:३० बजेदेखि रत्नपार्कबाट सुरु भएको प्रभातफेरी सुन्धारासम्म पुगेको थियो।

प्रभातफेरीमार्फत मानसिक स्वास्थ्य समस्यालाई कमजोरीका रूपमा नलिन, मानसिक स्वास्थ्यसम्बन्धी समस्याबाट प्रभावित व्यक्तिलाई विभेद नगर्न र उनीहरूको अनुभव तथा आवश्यकतालाई प्राथमिकता दिन सन्देश दिइएको छ। कार्यक्रममा मानसिक स्वास्थ्यबारे खुलेर कुरा गर्न, समस्यामा परेका व्यक्तिलाई सहयोग गर्न र उनीहरूको कुरा ध्यानपूर्वक सुन्नसमेत आग्रह गरिएको छ।

प्रभातफेरीको मूल सन्देश मानसिक स्वास्थ्य समस्या भोगिरहेका व्यक्तिको अनुभवलाई सुन्ने मात्र नभई उनीहरूको आवाजलाई उपचार सेवा, नीति निर्माण र सहयोग प्रणालीमा समेट्नु रहेको छ। मानसिक स्वास्थ्य समस्याबाट प्रभावित व्यक्तिले आफ्नो अनुभवका आधारमा उपचार तथा सेवामा रहेका कठिनाइ पहिचान गर्न र सुधारका उपाय सुझाउन सक्ने भएकाले उनीहरूको सहभागिता महत्त्वपूर्ण मानिन्छ।

विश्व स्वास्थ्य संगठन (डब्लूएचओ) का अनुसार सन् २०२६ को विश्व मानसिक स्वास्थ्य दिवसको नारा ‘लिभ्ड एक्सपिरियन्सेस हर्ड : रियल भ्वाइसेस, रियल चेन्ज’ अर्थात् ‘जीवन्त अनुभवको सुनुवाइ : वास्तविक आवाज, वास्तविक परिवर्तन’ रहेको छ। यस वर्षको अभियानले मानसिक स्वास्थ्य समस्या भोगेका व्यक्तिको अनुभवलाई विशेषज्ञता र महत्त्वपूर्ण ज्ञानका रूपमा स्वीकार गर्दै उनीहरूलाई आफूलाई असर गर्ने निर्णय प्रक्रियामा सहभागी गराउन जोड दिएको छ।

डब्लूएचओले मानसिक स्वास्थ्यसम्बन्धी सेवा व्यक्तिको आवश्यकता, अधिकार र सम्मानमा आधारित हुनुपर्ने बताउँदै आएको छ। मानसिक स्वास्थ्य समस्या भएका व्यक्तिलाई लामो समय संस्थागत सेवामा सीमित राख्नुभन्दा उनीहरूलाई परिवार र समुदायमा रहेर आवश्यक उपचार, सहयोग तथा पुनःस्थापनाको अवसर उपलब्ध गराउनु महत्त्वपूर्ण रहेको संगठनको जोड छ।

मानसिक स्वास्थ्य समस्याबारे समाजमा रहेको नकारात्मक धारणा र विभेदले प्रभावित व्यक्तिलाई आफ्नो समस्या व्यक्त गर्न तथा उपचार खोज्न कठिन बनाउन सक्छ। त्यसैले उनीहरूको कुरा सुन्ने, दोषारोपण नगर्ने र आवश्यकताअनुसार स्वास्थ्यकर्मी वा मानसिक स्वास्थ्य विशेषज्ञको सहयोग लिन प्रोत्साहित गर्ने वातावरण आवश्यक छ।

मानसिक स्वास्थ्य समस्यालाई बेवास्ता गर्नुको सट्टा समयमै पहिचान गरी उचित सहयोग र उपचार उपलब्ध गराउनु आवश्यक हुन्छ। परिवार, साथीभाइ, कार्यस्थल, शैक्षिक संस्था र समुदायले देखाउने समझदारी तथा सहयोगले समस्यामा परेका व्यक्तिलाई उपचार खोज्न र दैनिक जीवनमा फर्कन मद्दत गर्न सक्छ।

हरेक वर्ष अक्टोबर १० मा मनाइने विश्व मानसिक स्वास्थ्य दिवसले मानसिक स्वास्थ्यसम्बन्धी जनचेतना बढाउने, सेवामा पहुँच विस्तार गर्ने र मानसिक स्वास्थ्य समस्याबाट प्रभावित व्यक्तिप्रति सम्मानपूर्ण व्यवहार प्रवर्द्धन गर्ने उद्देश्य राख्छ।

यस वर्षको नाराले मानसिक स्वास्थ्य समस्या भोगेका व्यक्तिको अनुभव सुनेर मात्र नरोकी उनीहरूका सुझावलाई व्यवहारमा उतार्नुपर्ने आवश्यकतालाई जोड दिएको छ। मानसिक स्वास्थ्यसम्बन्धी सेवा प्रभावकारी बनाउन प्रभावित व्यक्तिलाई सेवा योजना, कार्यान्वयन र मूल्याङ्कनका प्रक्रियामा सहभागी गराउनु महत्त्वपूर्ण रहेको डब्लूएचओले उल्लेख गरेको छ।